سال‌ها «پول روی بلاکچین» یعنی استیبل کوین؛ توکنی که بیرون از نظام بانکی منتشر می‌شد. شهریور و مهر ۱۴۰۵ تصویر دیگری نشان داد. در شهریور، سیتی، بانک اول ابوظبی (FAB)، OCBC، DBS، UOB و ANZ پرداخت‌های زنده‌ای با سپرده توکنیزه (Tokenized Deposit) روی دفتر کل مبتنی بر بلاکچین سوئیفت انجام دادند. در مهر، OCBC راهکار سپرده توکنیزه‌ای برای خزانه‌داری فرامرزی Ant International راه انداخت، ورسابانک (VersaBank) فاز تجاری برنامه سپرده توکنیزه خود را در آمریکا آغاز کرد و سوفای (SoFi) یک سپرده توکنیزه برای مشتریان خرد عرضه کرد. در همین بازه، اداره کنترل‌کننده پول آمریکا (OCC) آیین‌نامه نهایی اجرای قانون GENIUS برای استیبل کوین‌های پرداخت را منتشر کرد و EY-Parthenon نظرسنجی‌ای منتشر کرد که نشان می‌دهد شرکت‌ها و بانک‌ها از مرحله آزمایش به مرحله اجرا رسیده‌اند.
در این مقاله توضیح می‌دهم سپرده توکنیزه چیست، چه تفاوتی با استیبل کوین دارد، چه چیزهایی واقعاً عملیاتی شده و من به‌عنوان مدیر فناوری در یک بانک یا فین‌تک چطور به این موضوع نزدیک می‌شوم.
سپرده توکنیزه یا استیبل کوین: تفاوتی که اهمیت دارد
هر دو ابزار، دلار (یا یورو یا دلار سنگاپور) دیجیتالی هستند که روی یک دفتر کل توزیع‌شده ثبت می‌شوند. تفاوت اصلی در این است که بدهیِ چه کسی‌اند.
- سپرده توکنیزه همان سپرده عادی بانکی است که روی یک دفتر کل نمایش داده می‌شود. DBS سپرده‌های توکنیزه را «سپرده‌های عادی بانکی در شکل دیجیتال» می‌نامد که بانک‌های تحت نظارت منتشر می‌کنند و OCBC آن‌ها را «نمایش دیجیتال سپرده‌های بانک تجاری روی دفتر کل توزیع‌شده» تعریف می‌کند. این سپرده‌ها مانند سایر سپرده‌ها در ترازنامه بانک صادرکننده می‌مانند.
- استیبل کوین پرداخت توکنی است که یک ناشر جداگانه منتشر می‌کند و پشتوانه آن ذخیره‌ای از دارایی‌هاست. در چارچوب آمریکا فقط «ناشر مجاز استیبل کوین پرداخت» اجازه انتشار آن را در آمریکا دارد.
قانون‌گذاران آمریکایی این مرز را صریحاً ترسیم می‌کنند. OCC در آیین‌نامه نهایی GENIUS می‌نویسد تعریف «استیبل کوین پرداخت»، آن را «از سپرده، از جمله سپرده توکنیزه» متمایز می‌کند. پیش‌نویس فروردین ۱۴۰۵ نهاد بیمه سپرده آمریکا (FDIC) درباره بیمه سپرده یک گام جلوتر می‌رود: طبق آن، شمول بیمه سپرده «به فناوری یا شیوه ثبت» بدهی‌های سپرده‌ای بانک بستگی ندارد؛ در مقابل، سپرده‌هایی که پشتوانه یک استیبل کوین پرداخت هستند به‌صورت عبوری (pass-through) برای دارندگان استیبل کوین بیمه نمی‌شوند.
محصولات تازه هم همین تمایز را نشان می‌دهند. در افشای رسمی سوفای آمده است که SOFIE «یک سپرده توکنیزه است که بدهی سپرده‌ای SoFi Bank را نمایش می‌دهد» و «استیبل کوین پرداخت نیست». این محصول سود متغیر ۴٫۴۰ درصد (APY، تا تاریخ ۲۰ اکتبر ۲۰۲۶) می‌دهد و تا سقف‌های مقرر تحت پوشش بیمه FDIC است. ورسابانک هم توکن‌های VUSD خود را سپرده توکنیزه‌ای سودده و واجد شرایط بیمه FDIC معرفی می‌کند.
چرا بانک‌های مرکزی حساس‌اند: یکتایی، کشسانی، سلامت
بانک تسویه بین‌المللی (BIS) استدلال اقتصادی را در گزارش اقتصادی سالانه ۲۰۲۵ خود بیان کرده است. این گزارش سه آزمون برای پول پیشنهاد می‌کند: یکتایی پول (singleness؛ هر پرداخت به ارزش اسمی تسویه می‌شود، پس یک دلارِ یک بانک با یک دلارِ بانک دیگر برابر است)، کشسانی (elasticity؛ نظام می‌تواند برای پرداخت‌های بزرگ نقدینگی فراهم کند و دچار قفل‌شدگی نشود) و سلامت (integrity؛ محافظت در برابر جرائم مالی). جمع‌بندی BIS این است که استیبل کوین‌ها در هر سه آزمون «کم می‌آورند»: چون ابزار بی‌نام (bearer) هستند ممکن است با قیمتی جدا از ارزش اسمی معامله شوند، هر عرضه تازه باید از پیش کامل پرداخت شود و توکن‌ها می‌توانند به کیف‌پول‌هایی بروند که هویت دارندگانشان احراز نشده است. در مقابل، پول توکنیزه بانک تجاری ساختار دوسطحی را حفظ می‌کند: پرداخت میان مشتریان دو بانک همچنان با ذخایر بانک مرکزی تسویه می‌شود و به تعبیر BIS «هیچ مواجهه اعتباری تازه‌ای میان مؤسسات ایجاد نمی‌شود».
از دید معماری بانک، نکته کلیدی همین است. سپرده توکنیزه نوع تازه‌ای از پول نیست؛ راه تازه‌ای برای ثبت و جابه‌جایی همان پولی است که بانک از قبل منتشر می‌کند.
در شهریور و مهر ۱۴۰۵ چه چیزی عملیاتی شد
دفتر کل سوئیفت از طراحی به تراکنش زنده رسید. به گفته DBS، سوئیفت در ژوئیه ۲۰۲۶ (تیر ۱۴۰۵) اعلام کرد دفتر کل بلاکچینی‌اش برای استفاده اولیه آماده است و ۱۷ بانک از شش قاره برای انجام تراکنش زنده با سپرده توکنیزه آماده می‌شوند. سیتی در ۱۱ شهریور از تراکنش‌های زنده با FAB و OCBC خبر داد؛ بخشی از یک فاز اثبات مفهوم کنترل‌شده که از ژوئیه تا دسامبر ۲۰۲۶ ادامه دارد. در ۱۹ شهریور، DBS، OCBC و UOB نخستین تراکنش‌های زنده بین‌بانکی داخلی به دلار سنگاپور را با سپرده توکنیزه روی این دفتر کل انجام دادند. در ۸ مهر هم ANZ با همراهی BHP، سوئیفت و سیتی یک پرداخت خزانه‌داری شرکتی به دلار آمریکا میان ملبورن و نیویورک را تکمیل کرد.
طراحی عمداً محافظه‌کارانه است. FAB توضیح می‌دهد که سپرده‌های توکنیزه در ترازنامه بانک‌های مشارکت‌کننده باقی ماندند، دفتر کل سوئیفت تعهدات پرداخت را هماهنگ کرد و بدهی‌های بین‌بانکی را «بدون نگهداری وجوه» ثبت کرد و تسویه بین‌بانکی از مسیرهای جاافتاده کارگزاری بانکی (correspondent banking) انجام شد. سیتی هم همین مدل را توصیف می‌کند: تعهد آنی پرداخت با سپرده توکنیزه و استفاده از مدل‌های تسویه موجود، از جمله تسویه ناخالص آنی (RTGS)، برای تسویه نهایی. در تراکنش‌های سنگاپور، به گفته DBS، دفتر کل نقش لایه هماهنگ‌کننده را داشت و تعهدات پیش از تسویه نهایی در سامانه‌های موجود تطبیق و تهاتر شدند.
خزانه‌داری شرکتی نخستین کاربرد واقعی است. در تراکنش ANZ، شرکت BHP از همان حساب و کانال بانکی همیشگی خود در ANZ استفاده کرد و سپرده توکنیزه و فناوری دفتر کل «در پشت صحنه» کار می‌کردند؛ ANZ این پرداخت‌ها را «کاملاً نامرئی برای مشتری» توصیف کرد. راهکاری که OCBC در ۱۵ مهر با Ant International راه انداخت هم همین نیاز را هدف گرفته است: سپرده‌های توکنیزه به دلار سنگاپور و دلار آمریکا که Ant International می‌تواند به‌صورت ۲۴ ساعته و ۷ روز هفته از طریق پلتفرم بلاکچینی WhaleRTP میان واحدهای خود در سنگاپور و مالزی جابه‌جا کند، بی‌آنکه منتظر چرخه‌های پردازش دسته‌ای و ساعت‌های قطع (cut-off) بماند.
عرضه خرد و تجاری در آمریکا. ورسابانک در ۲۳ مهر اعلام کرد فاز تجاری برنامه سپرده توکنیزه خود را در آمریکا آغاز کرده است، با توکن‌های VUSD خودش شروع می‌کند و فناوری‌اش توانایی «مسدود کردن، توقیف و سوزاندن» توکن‌هایی را دارد که به تشخیص قانون‌گذار در فعالیت غیرقانونی استفاده شوند. سوفای در ۳۰ مهر SOFIE را عرضه کرد که مشتری می‌تواند آن را یک‌به‌یک به SoFiUSD تبدیل کند؛ استیبل کوینی که SoFi Bank در دسامبر ۲۰۲۵ راه انداخت، برای خرید رمزارز یا جابه‌جایی وجوه روی ریل‌های بلاکچینی در تمام ساعات شبانه‌روز. مدل سوفای نشانه مهمی است: یک بانک واحد، توکن سپرده برای نگهداری و استیبل کوین برای جابه‌جایی ارائه می‌دهد.
تصویر مقرراتی در آمریکا
قانون GENIUS در ۲۷ تیر ۱۴۰۴ (۱۸ ژوئیه ۲۰۲۵) تصویب شد و از ۲۸ دی ۱۴۰۵ (۱۸ ژانویه ۲۰۲۷) اجرایی می‌شود. آیین‌نامه نهایی OCC که در ۲۹ مهر ۱۴۰۵ اعلام و در ۱ آبان در فدرال رجیستر منتشر شد، از همان تاریخ اجرایی می‌شود. این آیین‌نامه بخش تازه‌ای با عنوان 12 CFR Part 15 ایجاد می‌کند که دارایی‌های ذخیره، بازخرید، مدیریت ریسک، امانت‌داری، سرمایه و پشتیبان عملیاتی ناشران تحت نظارت OCC را پوشش می‌دهد. مقررات مربوط به قانون رازداری بانکی (BSA)، مبارزه با پول‌شویی و تحریم‌ها در یک آیین‌نامه جداگانه با همکاری وزارت خزانه‌داری آمریکا تدوین می‌شود. FDIC هم پیش‌نویس خود را برای مؤسسات تحت نظارتش در فروردین ۱۴۰۵ منتشر کرد و مهلت اظهارنظر آن ۱۹ خرداد به پایان رسید؛ این پیش‌نویس از جمله ناشران استیبل کوین را عموماً ملزم می‌کند ظرف دو روز کاری بازخرید کنند.
پیامد عملی برای بانک‌ها این است که حالا دو مسیر مقرراتی کاملاً جدا برای دلار روی زنجیره وجود دارد: سپرده‌ای که توکنیزه شده است، و استیبل کوینی که تحت یک رژیم مقرراتی ویژه و اغلب از طریق یک شرکت تابعه منتشر می‌شود.
بازار چه می‌گوید: چندریلی، تعبیه‌شده، با شراکت
نظرسنجی مهر ۱۴۰۵ EY-Parthenon از ۵۲۱ تصمیم‌گیر (۳۸۳ شرکت و ۱۳۸ مؤسسه مالی که در ژوئیه و اوت ۲۰۲۶ پاسخ دادند) روشن‌ترین تصویر از تقاضا را می‌دهد:
- پذیرش واقعی اما در آغاز راه است. ۱۸ درصد شرکت‌ها از استیبل کوین و ۱۵ درصد از سپرده توکنیزه استفاده کرده‌اند. در میان مؤسسات مالی، ۶۹ درصد خدمات استیبل کوین ارائه می‌کنند یا قصد دارند ظرف دو سال ارائه کنند و ۴۹ درصد بانک‌ها در همین بازه سپرده توکنیزه ارائه می‌کنند یا برنامه‌اش را دارند.
- آینده چندریلی است. در میان پاسخ‌دهندگان علاقه‌مند به پرداخت بلاکچینی، ۴۵ درصد شرکت‌ها و ۵۳ درصد مؤسسات مالی هر دو ابزار، یعنی استیبل کوین و سپرده توکنیزه، را ترجیح می‌دهند. استیبل کوین همچنان گزینه برتر به‌تنهایی است و EY این را نشانه آن می‌داند که فعلاً ابزار بالغ‌تری شمرده می‌شود.
- یکپارچه‌سازی گلوگاه تازه است. ابهام مقرراتی هنوز مانع اول است (۷۶ درصد)، اما پذیرش محدود در اکوسیستم (۶۵ درصد) و نبود یکپارچگی با سامانه‌های ERP و مدیریت خزانه (۵۴ درصد) حالا نزدیک به آن قرار دارند. ۷۴ درصد شرکت‌ها ترجیح می‌دهند پرداخت بلاکچینی درون رابط‌های موجودشان تعبیه شود و ۶۳ درصد می‌گویند احتمالاً آن را از طریق بانک یا ارائه‌دهنده پرداخت فعلی خود به کار می‌گیرند.
- بانک‌ها شراکت می‌کنند، نه این‌که همه‌چیز را خودشان بسازند. فقط ۹ درصد مؤسساتی که خدمات استیبل کوین ارائه می‌کنند یا برنامه‌اش را دارند، قصد دارند همه‌چیز را درون‌سازمانی بسازند. تمایز رقابتی حالا محرک اول است (۶۶ درصد، از ۵۲ درصد) و از کسب درآمد (۴۱ درصد، از ۵۹ درصد) جلو افتاده است.
- پرداخت برنامه‌پذیر گام بعدی است. ۵۴ درصد مؤسسات مالی پرداخت برنامه‌پذیر ارائه می‌کنند یا قصد دارند ظرف دو سال ارائه کنند.
راهنمای عملی برای مدیران فناوری بانک
این‌طور این نشانه‌ها را به یک برنامه فناوری تبدیل می‌کنم:
۱. پیش از انتخاب بلاکچین، نقش خود را انتخاب کنید. EY گزینه‌ها را ناشر، توانمندساز، ارائه‌دهنده خدمات، یکپارچه‌ساز یا ترکیبی از آن‌ها می‌داند. بانکی با مشتریان بزرگ خزانه‌داری شرکتی ممکن است به‌عنوان ناشر سپرده توکنیزه روی یک شبکه مشترک شروع کند و بانک کوچک‌تر ممکن است ریل‌های دیگران را یکپارچه کند. نقش، معماری، مجوزها و شرکا را تعیین می‌کند.
۲. دفتر کل اصلی بانک را مرجع ثبت نگه دارید. در همه نمونه‌های زنده بالا توکن‌ها در ترازنامه بانک می‌مانند و تسویه نهایی از مسیرهای موجود انجام می‌شود. دفتر کل توکن را امتداد دفتر کل کربنکینگ ببینید و میان این دو تطبیق خودکار و لحظه‌ای برقرار کنید. این در اصل یک مسئله داده است: همان انضباطِ ساختن یک نمای واحد، قابل‌اعتماد و تطبیق‌شده که در مقاله دیتا انجینیرینگ در کارگزاری و انبار داده یکپارچه شرح دادم، برای مانده‌هایی که حالا در دو سامانه وجود دارند هم کاربرد دارد.
۳. فناوری را برای مشتری نامرئی کنید. طراحی ANZ و BHP و رقم ۷۴ درصدی EY به یک سمت اشاره می‌کنند: شرکت‌ها مزایا را در همان حساب‌ها، کانال‌ها، ERP و سامانه‌های خزانه‌داری فعلی خود می‌خواهند. برای APIها، نگاشت ISO 20022 و اتصال‌دهنده‌های سامانه خزانه بودجه بگذارید، نه فقط برای دفتر کل.
۴. برای عملیات ۲۴ ساعته طراحی کنید. تعهد پرداخت همیشه‌روشن اصل ماجراست، اما مدیریت نقدینگی، عملیات تقلب، پشتیبانی و پنجره‌های تغییر در بیشتر بانک‌ها هنوز بر ساعات اداری استوارند. تعهدات آخر هفته پیش از نخستین مشتری زنده به سقف، پایش و مسئول کشیک نیاز دارند.
۵. انطباق را درون توکن بسازید. آزمون سلامت BIS، قابلیت مسدودسازی ورسابانک و آیین‌نامه جداگانه OCC برای مبارزه با پول‌شویی همه به یک الزام می‌رسند: دارندگان احرازهویت‌شده، توانایی توقف یا بازگرداندن جریان وجوه در صورت لزوم و غربالگری در لحظه پرداخت، نه پس از آن.
۶. ریل را انتزاعی کنید. وقتی بیشتر مؤسسات علاقه‌مند برای هر دو ابزار برنامه دارند، یک لایه هماهنگ‌سازی پرداخت که بتواند میان RTGS، کارت، پرداخت آنی، سپرده توکنیزه و استیبل کوین مسیریابی کند، شما را از شرط‌بندی روی یک شبکه واحد حفظ می‌کند.
۷. کلیدها را زیرساخت حیاتی بدانید. انتقال توکن با امضای دیجیتال مجاز می‌شود، پس نگهداری کلید، یکپارچگی با HSM و چابکی رمزنگاری الزام اصلی‌اند. در مقاله رمزنگاری پساکوانتومی در ۲۰۲۶ توضیح داده‌ام چرا لایه امضا دقیقاً همان جایی است که بانک‌ها باید مهاجرت امن در برابر کوانتوم را از آن شروع کنند.
۸. برای پول برنامه‌پذیر و مشتریان ماشینی آماده شوید. پرداخت‌های شرطی، جابه‌جایی خودکار نقدینگی و خریدهایی که ایجنت‌ها آغاز می‌کنند، همه به پولی نیاز دارند که نرم‌افزار بتواند آن را در محدوده‌های سخت‌گیرانه و قابل ممیزی جابه‌جا کند. لایه‌های اعتمادی که در مقاله پرداخت با ایجنت هوش مصنوعی در ۲۰۲۶ شرح دادم (هویت ایجنت، قصد امضاشده و اعتبارنامه محدود) به‌طور طبیعی با پول توکنیزه جور می‌شوند.
سخن پایانی
بحث قبلاً به شکل «بانک‌ها در برابر استیبل کوین‌ها» مطرح می‌شد. در ۲۰۲۶ پرسش مفیدتر این است که چه بدهی‌ای نگه می‌دارید و کدام ریل آن را جابه‌جا می‌کند. سپرده توکنیزه به بانک‌ها اجازه می‌دهد همان پولی را که از قبل منتشر می‌کنند، به‌صورت ۲۴ ساعته و برنامه‌پذیر جابه‌جا کنند؛ در چارچوب همان بیمه سپرده، مقررات و تسویه موجود. استیبل کوین همچنان ابزار مستقل بالغ‌تری است و نقش خود را حفظ می‌کند. برای بیشتر بانک‌ها برگ برنده یک توکن واحد نخواهد بود، بلکه توانایی جابه‌جایی پول مشتری روی هر دو ریل است، بی‌آنکه مشتری متوجه شود، در حالی که دفتر کل اصلی، انطباق و کلیدها زیر کنترل بانک می‌مانند.
منابع
- Seven signals shaping the next phase of blockchain payments، EY-Parthenon، ۲۸ مهر ۱۴۰۵
- GENIUS Act Regulations: Final Rule (OCC Bulletin 2026-50)، اداره کنترل‌کننده پول آمریکا (OCC)، ۲۹ مهر ۱۴۰۵
- Implementing the GENIUS Act for the Issuance of Stablecoins by Entities Subject to the Jurisdiction of the OCC (final rule)، فدرال رجیستر، ۱ آبان ۱۴۰۵
- Notice of Proposed Rulemaking to Establish GENIUS Act Requirements and Standards for FDIC-Supervised Permitted Payment Stablecoin Issuers and Insured Depository Institutions، FDIC، ۱۸ فروردین ۱۴۰۵
- GENIUS Act Requirements and Standards for FDIC-Supervised Permitted Payment Stablecoin Issuers and Insured Depository Institutions (proposed rule)، فدرال رجیستر، ۲۱ فروردین ۱۴۰۵
- SoFi Launches SoFi Earn (SOFIE), the First and Only National Bank-Issued Tokenized Deposit for Consumers، SoFi، ۳۰ مهر ۱۴۰۵
- VersaBank Initiates Commercial Phase of Tokenized Deposit Program in the United States، VersaBank، ۲۳ مهر ۱۴۰۵
- OCBC launches tokenised deposit solution with Ant International for treasury management between Singapore and Malaysia، OCBC، ۱۵ مهر ۱۴۰۵
- ANZ completes landmark cross-border tokenised deposit payment with Swift, BHP and Citi، ANZ، ۸ مهر ۱۴۰۵
- DBS, OCBC and UOB complete first live blockchain-enabled SGD transactions on Swift's ledger، DBS، ۱۹ شهریور ۱۴۰۵
- Citi's Services Business Pioneers Live Transactions on Swift's Ledger, Collaborating with FAB and OCBC to Redefine Always-On Global Payments، سیتی، ۱۱ شهریور ۱۴۰۵
- FAB completes live tokenized deposit milestone with Citi through Swift Ledger، بانک اول ابوظبی (FAB)، ۱۱ شهریور ۱۴۰۵
- III. The next-generation monetary and financial system (Annual Economic Report 2025)، بانک تسویه بین‌المللی، تیر ۱۴۰۴